Groźny reumatyzm

Dwunastego października obchodziliśmy Światowy Dzień Reumatyzmu. W Polsce świadomość społeczna dotycząca chorób reumatycznych jest wciąż bardzo niska, co sprawia, że wiele osób nie trafia na czas do specjalisty - reumatologa. Tymczasem nieleczona lub niewłaściwie leczona choroba prowadzić może do trwałego kalectwa, a nawet śmierci.

Warto wiedzieć, że reumatyzm, wbrew stereotypom, dotyka nie tylko seniorów i wcale nie jest banalną dolegliwością, której leczenie polega wyłącznie na łagodzeniu bólu (czy wygrzewaniu bolesnych miejsc). Nieleczona lub niewłaściwie leczona choroba prowadzi do trwałego kalectwa, a nawet śmierci. Przewlekły ból, który jej towarzyszy wiąże się z dodatkowymi objawami, takimi jak zmęczenie i depresja. Ból jest tak silny, że często uniemożliwia choremu normalne życie. Objawy nasilają się zimą i wiosną, kiedy powietrze jest wilgotne i chłodne. W Polsce na choroby reumatyczne cierpi kilka milionów osób, także dzieci.
O objawach, przyczynach, sposobach leczenia reumatoidalnego zapalenia stawów i związanego z nim bólu z dr Renatą Wojtalą, specjalistą internistą, reumatologiem i patomorfologiem z wrocławskiej Akademii Medycznej rozmawia Oliwia Tarasiewicz-Gryt.

Jak objawia się reumatoidalne zapalenie stawów? Jak wyglądają pierwsze symptomy?

- Choroba objawia się bólem stawów, przede wszystkim rąk. Dodatkowo występuje obrzęk i ocieplenie bolącego miejsca. Pierwszym symptomem choroby jest tzw. sztywność poranna stawów rąk, która może utrzymywać się nawet przez godzinę.

Co jest głównym utrudnieniem dla chorego?

- Podstawową dolegliwością, bardzo uciążliwą dla pacjenta, są trudności w poruszaniu się, spowodowane bólem i obrzękami stawów, wywołanymi przez nacieki zapalne. Dochodzi do destrukcji stawów, a czasami i kości, deformacji stawów, przykurczy i zaników mięśni.

Co boli najczęściej? Czy są stawy szczególnie narażone na procesy zapalne w przebiegu choroby?

- Najczęściej zajęte chorobowo są stawy nadgarstkowe oraz drobne stawy dłoni. Właściwie od nich zaczyna się proces chorobowy. Czasami zajęty jest duży staw - najczęściej kolanowy. Towarzyszy temu obrzęk, ból, znaczne ocieplenie stawu i wysięk dostawowy.

Czy znane są przyczyny reumatoidalego zapalenia stawów? Czymożna mu zapobiegać?

- Choroba ma charakter autoimmunologiczny. Polega to na tym, że układ odpornościowy organizmu wytwarza przeciwciała, niszczące własne tkanki. Niestety nie znamy jeszcze dziś czynnika wywołującego chorobę, ale wiemy, że inicjować ją może bardzo duży jednodniowy wysiłek fizyczny, stres i zakażenia organizmu. Choroba ma podłoże genetyczne. Jeżeli jednak osoba genetycznie obciążona uniknie czynnika inicjującego – RZS może się u niej nigdy nie rozwinąć.

Czy można całkowicie wyleczyć reumatoidalne zapalenie stawów? Jeśli tak, to w jaki sposób?

- Dziś jeszcze nie można całkowicie wyleczyć choroby, ale można stosować leczenie biologiczne, które doprowadza do długotrwałych remisji. Przy dobrze dobranym leczeniu pacjenci mają szansę na normalne życie, pracę zawodową i posiadanie rodziny.

W jaki sposób minimalizować lub likwidować objawy tej uciążliwej choroby?

- Choroba powinna być leczona przyczynowo i objawowo przez lekarzy specjalistów. Pacjent musi pamiętać, by unikać kontaktu z chorymi na choroby zakaźne i przynajmniej dwa razy w roku rehabilitować się w specjalistycznych przychodniach. Wskazane są także wyjazdy na leczenie sanatoryjne.

Jeśli tylko likwidujemy ból, to choroba rozwija się nadal. Do czego może doprowadzić nieleczone RZS?

- Nieleczone zapalenie stawów prowadzi przede wszystkim do olbrzymiego kalectwa. Kiedy pacjent będzie się źle leczył, np. samymi sterydami, doprowadzi do całkowitego spadku odporności organizmu. W takiej sytuacji nawet banalne zakażenie może być przyczyną śmierci. Współczesne leki na reumatoidalne zapalenie stawów dają minimalne objawy uboczne ze strony innych narządów. Przy bardzo dużej aktywności zapalnej stosujemy leczenie biologiczne, które niestety jest bardzo drogie. Jak zawsze, ważne jest jak najszybsze zdiagnozowanie choroby, by w porę zahamować proces zapalny na najniższym poziomie.

RZS lub gościec stawowy - schorzenie układu immunologicznego, który zamiast bronić organizm przed zagrażającymi mu czynnikami, wytwarza substancje, które atakują błonę maziową wyściełającą stawy, powodują jej zniszczenie i zapoczątkowują procesy zapalne. Do końca nie wiadomo, z jakich powodów układ odpornościowy zwraca się przeciwko tkankom własnego organizmu. Przypuszcza się, że swój udział może mieć w tym wirus Epsteina-Barra, którego przeciwciała stwierdza się u 80% chorych. Istotne są również predyspozycje genetyczne (występują w 15–20% przypadków choroby).